امروز  شنبه ۲۶ آبان ۱۳۹۷
نگاهی به تاریخچه، موقعیّت جغرافیایی و معماری تخت جمشید
۱۳۹۴/۰۶/۱۱ تعداد بازدید: ۸۶۴
print

نگاهی به تاریخچه، موقعیّت جغرافیایی و معماری تخت جمشید

نگاهی به تاریخچه، موقعیّت جغرافیایی و معماری تخت جمشید

 

نگاهی به تاریخچه، موقعیّت جغرافیایی و معماری تخت جمشید

 

 جلگة مرو دشت از روزگاران کهن مهد تمدّن و فرهنگ­های گوناگونبوده است و شهر معروف اَنشان، که کوروش بزرگ و نیاکانش خود را پادشاه آن خوانده‌اند، نزدیک همین مکان، یعنی در جلگۀ بیضا قرار داشته است. داریوش بزرگ در حدود 518 قبل از میلاد، در ابتدا صخرة بزرگی را در محدودة شمال غرب کوه مهر برگزید تا کوشک شاهانه‌ای بر آن بنا کند که فرجام آن، ساخت بناهای باشکوه تخت‌جمشید توسّط او و پسرش خشایارشاه و نوه­اش، اردشیر یکم شد. باید تأکید کرد که هدف داریوش بزرگ از ساختن این کوشک در سرزمین پارس، بنا نمودن پایتختی اداری و سیاسی نبوده، زیرا این مکان از مرکز مملکت فاصله نسبتاً قابل توجّهی داشته است، بلکه ظاهراً تخت جمشید مرکزی تشریفاتی و آیینی بوده است که جشن­هایی مانند نوروز و مهرگان با شکوه خاصّی در آن برگزار می­شده است. مطابق نظر باستان شناسان تخت جمشید جایی بوده است که به علل تاریخی و علایقی ریشه دار، در زادگاه دودمان هخامنشی ساخته شده و تنها در مواقع برگزاری مراسم و تشریفاتی خاص از آن استفاده می شده است.

داریوش در حدود سال‌های 520 تا 518  قبل از میلاد، محوّطه­ای صخره­ای در شمال غربی کوه رحمت (مهر) انتخاب کرد و فرمان داد تا مجموعه و تختگاهی شکوهمند در آن مکان برپا شود. در دوران حکومت او که نزدیک به 36 سال به طول انجامید، بخش‌هایی از عرصه­ای که بعدها به به تخت جمشید موسوم شد، ساخته شد. پس از او فرزندش خشایارشاه به مدّت 20 سال سلطنت کرد. در زمان وی کارهای عمرانی مهمّی در تخت جمشید صورت گرفت و تالارها و بناهای جدیدی در آن‌جا ساخته شد. در دوران حکومت برخی دیگر از پادشاهان هخامنشی (اردشیر اوّل با 42 سال، داریوش دوم با 20 سال حکومت، اردشیر دوم با 43 سال، اردشیر سوم با 21 سال و سرانجام داریوش سوم با 6 سال حکومت) به تناوب فعّالیت­های عمرانی در تخت جمشید صورت گرفت تا اینکه سرانجام براساس برخی شواهد و اسناد موجود، اسکندر مقدونی در سال 330 قبل از میلاد به ایران یورش برد و تخت جمشید را به آتش کشید و ویران کرد.
 
 
                                                        ***
تخت جمشید در مرکز استان فارس، ۱۰کیلومتری شمال مرودشتو تقریباً در 60 کیلومتری شیرازقرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریا۱۷۷۰ متر است. ضلع شرقی این مجموعه کاخ‌ها بر روی کوه رحمتو سه طرف دیگر در درون جلگۀ مرو دشت قرار دارد. تخت جمشید بر روی سکّوی سنگی که ارتفاع آن بین ۸ تا ۱۸ متر بالاتر از سطح دشت مرو دشت است، واقع شده ‌است.  طول تخت جمشید برابر با طول آکروپولیس(سازۀ باستانی مشهور و نماد ملّی یوناندر آتن) و عرض آن چهار تا پنج برابر آکروپولیس است.
تخت جمشید از مجموعه‌ای از بناها و فضاهای مختلف نظیر پلّکان ورودی، دروازۀ ملل، کاخ آپادانا، کاخ صد ستون، کاخ مرکزی، کاخ هدیش، کاخ تچر، خزانه، خیابان سپاهیان، دروازۀ ناتمام، کاخ ملکه و ... تشکیل شده است. همچنین برخی آثار تاریخی نظیر نقش رستم (5 کیلومتری شمال تخت جمشید)، نقش رجب (در 3 کیلومتری شمال شرقی تخت جمشید در کوه رحمت) و شهر استخر (در 5 کیلومتری شمال تخت جمشید) از مهمترین آثار باستانی هخامنشی و ساسانی هستند که در نزدیکی تخت جمشید قرار دارند.
                                               ***
 
تخت جمشید تنها یک مجموعۀ معماری نیست، بلکه آینه­ای است که در آن علم و فن و هنر و اعتقادات ایرانیان کهن به زیباترین وجه انعکاس یافته است. در واقع تخت جمشید یک مدرسه است، یک کتاب، یک روایتگر پیر که گنجینۀ علم، ادب و فرهنگ اجدادمان را در سینۀ خود جای داده است. این بنا محصول درخشانی است از همنشینی هنرمندانۀ مؤلّفه­های معماری سی ملّت مختلف از جمله آشوریان، مصریان، اوراتوئیان، بابلیان، لودیان، ایونیان، هندوان، سکائیان و ... ، ولی این مسأله باعث نشد که کالبد و جوهرۀ معماری هخامنشی تقلیدی از معماری‌های پیش از خود باشد. چنان که علی‌رغم یونانی بودن تکنولوژی ستون‌سازی تخت جمشید، ستون‌ها کمترین شباهتی به ستون‌های دوریکیا آیونی (از شیوه‌های کلاسیک معماری یونان)ندارند.
مصالح به کار رفته در بنای تخت جمشید عبارتند از : سنگ، خشت و گل، آجر، گچ، چوب، آهن ، فلّزات گرانبها (طلا، نقره و مس ) عاج، لاجورد و عقیق. دیوارهای تخت جمشید در برخی قسمت­ها به ضخامت 5/5 متر بوده و قطعه سنگ‌های به کار رفته در آن به وزن بیش از 45 تن می­رسیده است.


تخت جمشید دارای سیستم حرارتی و تهویّه بوده، که فضاهای داخل آن را در زمستان­های سرد و استخوان سوز گرم و در تابستان و در زیر آفتاب تموز جنوب ایران خنک و معتدل می­کرده است. دشت سرسبز مرودشت، سقف‌های بسیار بلند و فضاهای وسیع، درهای گشاده و پنجره­های متعدّد هوای تخت جمشید را در تابستان معتدل و خنک می­ساخته و در زمستان دیوارهای خشتی و لایه‌های گچ که یک عایق حرارتی تشکیل می­داده، پرده‌های ارغوانی بلند و ضخیم که مانع نفوذ سرما به درون فضاها وتالارها می‌شده و پوشش چوبی سقف در گرم شدن محیط تأثیر به سزایی داشته است. از دیگر امکانات نبوغ آمیز و اعجاب انگیز این بنا می­توان به سیستم آب و فاضلاب آن اشاره کرد. در تخت جمشید مجاری زیرزمینی آب‌رسانی و فاضلاب پیچ در پیچی کشف شده است که طول آن به بیش از 2 کیلومتر می­رسد.

با این تفاصیل عجیب نیست که تخت جمشید در کنار اهرام مصر، دیوار چین و آکروپولیس یونان در زمرۀ مهمترین آثار باستانی و جاذبه­های گردشگری جهان به شمار می­آید. 

نظرات
تاریخ ارسال: ۱۳۹۴/۰۸/۰۹
 مهمان

به نظرم تخت جمشید کار معماران ایرانی نبوده، چون معماری اصیل ایرانی معماری خشتی است مانند: چغازنبیل و ارگ بم و... که با آب و هوای ایران سازگار تر بوده و هزینه ساخت کمتری دارد. ولی در کشورهای اروپایی که رطوبت هوا زیاد و نزولات جوی فراوان است، بنای خشتی دوام زیادی ندارد. لذا معماران آنجا برای ساخت بناهای بادوام مجبور به استفاده از سنگ شده اند که دوام زیادی دارد و به همین دلیل پیکره تراشی هم پیشرفت پیدا نمود. که البته آن را هم از مصریان باستان آموخته اند. احتمال زیاد تخت جمشید توسط معمارانی که در جنگ ایران با روم شرقی و یونان، اسیر ایرانیان شده بودند، ساخته شده و به همین دلیل هم توسط اسکندر و یارانش به آتش کشیده شد. چون آن را متعلق به ایرانیان نمی دانستند. لذا بناهای سنگی مانند تخت جمشید مربوط به یک مقطع خاصی از تاریخ ایران یعنی زمان فتوحات می باشند و در قبل و بعد از این بازه زمانی دیگر اثری از این نوع معماری به چشم نمی خورد. و الآن هم به همین دلیل غرب سعی در تبلیغ آن و معرفی اش بعنوان نماد تاریخ و تمدن ایران دارد. چون خود را مالک معنوی آن می داند.


 نام:
 *نظر: